مثال عددی مابهالتفاوت قیر؛ قیر تحویلی کارفرما و قیر پیمانکار
در این مقاله یک مثال مطالعه موردی برای پیمانی انجام شده است که هم قیر تحویلی کارفرما دارد و هم قیر تأمینی پیمانکار، و در آن سه نوع کار اجرا شده: آسفالت گرم بیندر، تککت امولسیونی و اسلاریسیل. محاسبه بر مبنای بندهای ۱ تا ۶ «ضوابط محاسبه بهای قیر در کارهای آسفالتی» — پیوست ۳ بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۲ — و «دستورالعمل نحوه محاسبه تفاوت بهای قیر»، بخشنامه شماره ۱۰۰/۷۱۳۵ مورخ ۱۳۸۸/۰۱/۳۱ انجام شده است.
مشخصات پیمان
| رشته فهرستبها | مهلت تسلیم پیشنهاد | دوره مبنا | ماه مبنا (B) | شروع کار | تحویل موقت | نوع طرح | ردیف جدول ۲ | فصل شاخص |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| راه، راهآهن و باند فرودگاه (۱۴۰۲) | ۱۴۰۲/۱۱/۲۰ | سهماهه چهارم ۱۴۰۲ | اسفند ۱۴۰۲ | ۱۴۰۳/۰۲/۰۱ | ۱۴۰۵/۰۳/۳۱ | عمرانی | ردیف ۳ | پانزدهم (۲) |
فرمول پایه
ترتیب محاسبه اهمیت دارد و نمیشود جابهجا کرد: اول افت و ریز ۵٪ روی مقدار مصرفی اعمال میشود، بعد همان مقدار با پرت از موجودی قیر کارفرما و پیمانکار مستهلک میشود، و در آخر برای هر سهم جداگانه محاسبه مالی انجام میگیرد. اگر پرت را آخر بزنیم، مقدار مستهلکشده از هر منبع عوض میشود و نتیجه فرق میکند.
- A برای قیر تحویلی کارفرما = نرخ جدول شماره ۱ مکرر در تاریخ ورود قیر به کارگاه (بند ۵ـ۳ـ۱)
- A برای قیر پایکار پیمانکار = نرخ جدول شماره ۱ در تاریخ ورود همان محموله
- A برای قیر تأمینی پیمانکار = نرخ جدول شماره ۱ در ماه اجرا
- B = بهای همان نوع قیر در ماه سوم دوره مبنا
قیمتهای دوره مبنا (B)
| نوع قیر | بهای اسفند ۱۴۰۲ (ریال بر کیلوگرم) | مأخذ |
|---|---|---|
| قیر خالص | ۱۲۹٬۴۹۸ | جدول شماره ۱ — اعلامشده |
| امولسیون دیرشکن | ۱۵۳٬۶۲۵ | جدول شماره ۱ — اعلامشده |
| اسلاریسیل | ۱۳۴٬۴۵۲ | محاسبهشده با بند ۳ |
برای اسلاریسیل، لنگر محاسبه نرخ سال ۱۳۹۸ است که خود بند ۶ـ۴ آن را ۳۴٬۹۰۰ ریال تعیین کرده (و برای میکروسرفیسینگ ۵۱٬۳۰۰ ریال):
۳۴٬۹۰۰ + (۱۲۹٬۴۹۸ − ۲۹٬۹۴۶) = ۱۳۴٬۴۵۲ ریال
گام ۱ — تحویل قیر و بدهکاری پیمانکار
| تاریخ ورود | منبع | مقدار (کیلوگرم) | نرخ (ریال) | مأخذ نرخ | درج ۱۰۰٪ پایکار | بدهکاری (ریال) | مصرفنشده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۴۰۳/۰۳/۱۰ | کارفرما | ۱۵۰٬۰۰۰ | ۷۳٬۸۶۴ | جدول ۱ مکرر | — | ۱۱٬۰۷۹٬۶۰۰٬۰۰۰ | ۰ |
| ۱۴۰۳/۰۸/۱۵ | کارفرما | ۱۲۰٬۰۰۰ | ۱۰۱٬۱۳۷ | جدول ۱ مکرر | — | ۱۲٬۱۳۶٬۴۴۰٬۰۰۰ | ۰ |
| ۱۴۰۴/۰۲/۲۰ | کارفرما | ۹۰٬۰۰۰ | ۱۴۰٬۹۰۹ | جدول ۱ مکرر | بله | ۱۲٬۶۸۱٬۸۱۰٬۰۰۰ | ۰ |
| ۱۴۰۴/۰۸/۱۰ | کارفرما | ۹۰٬۰۰۰ | ۲۸۵٬۰۰۰ | مکرر (نرخ فاکتور - دستی) | بله | ۲۵٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۰ |
| ۱۴۰۳/۰۵/۰۱ | پیمانکار (پایکار) | ۴۰٬۰۰۰ | ۱۶۳٬۲۰۰ | جدول ۱ | — | — | ۰ |
| ۱۴۰۴/۱۰/۰۵ | پیمانکار (پایکار) | ۵۰٬۰۰۰ | ۲۷۷٬۸۲۸ | جدول ۱ | — | — | ۰ |
| ۱۴۰۵/۰۱/۲۰ | کارفرما | ۱۰۰٬۰۰۰ | ۲۸۵٬۰۰۰ | مکرر (نرخ فاکتور - دستی) | بله | ۲۸٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۴٬۴۰۰ |
| جمع قیر تحویلی کارفرما | ۵۵۰٬۰۰۰ | — | — | — | ۹۰٬۰۴۷٬۸۵۰٬۰۰۰ | ۲۴٬۴۰۰ | |
بند ۵ـ۳ـ۱: برای قیرهای وارد شده به کارگاه بعد از ۱۴۰۳/۱۰/۰۱، پیمانکار موظف است صد درصد مقدار وارد شده — بدون احتساب ۷۰ درصد پیوست مصالح پایکار — را در اولین صورتوضعیت منتهی به پایان ماه ورود به عنوان مصالح پایکار تسلیم مهندسین مشاور کند.
بند ۵ـ۴: دستگاه اجرایی مکلف است بابت تأمین و تحویل قیر، از پیمانکار تضمین به نرخ روز بورس دریافت کند.
گام ۲ — کارکرد و قیر مصرفی
| ماه اجرا | قیر خالص خام | خالص با پرت | امولسیون خام | امولسیون با پرت | اسلاری خام | اسلاری با پرت |
|---|---|---|---|---|---|---|
| تیر ۱۴۰۳ | ۱۲۰٬۰۰۰ | ۱۲۶٬۰۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
| مرداد ۱۴۰۳ | ۱۲۰٬۰۰۰ | ۱۲۶٬۰۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
| آذر ۱۴۰۳ | ۰ | ۰ | ۴۲٬۰۰۰ | ۴۴٬۱۰۰ | ۰ | ۰ |
| خرداد ۱۴۰۴ | ۱۴۴٬۰۰۰ | ۱۵۱٬۲۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
| آبان ۱۴۰۴ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۹۶٬۰۰۰ | ۱۰۰٬۸۰۰ |
| دی ۱۴۰۴ | ۹۶٬۰۰۰ | ۱۰۰٬۸۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
| اردیبهشت ۱۴۰۵ | ۷۲٬۰۰۰ | ۷۵٬۶۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
پیمان شامل آسفالت گرم بیندر ۰-۱۹ با ضریب قیر ۴٫۸٪، تککت با امولسیون دیرشکن به میزان ۰٫۳۵ کیلوگرم بر مترمربع، و اسلاریسیل تکلایه با ۱٫۲ کیلوگرم بر مترمربع است.
گام ۳ — تبدیل قیر خالص کارفرما به قیر امولسیونی (بند ۶ـ۴)
کارفرما در قالب بودجه سنواتی فقط قیر خالص تحویل میدهد. چون این پروژه امولسیون دیرشکن و اسلاریسیل هم مصرف میکند، استهلاک قیر به نسبت بهای قیر در جدول شماره ۱ در تاریخ ورود قیر به کارگاه انجام میشود:
| ماه اجرا | محموله | نوع قیر مصرفی | ضریب تبدیل | خالص برداشتی | معادل مصرفی | A (ریال) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| آذر ۱۴۰۳ | ۱۴۰۳/۰۸/۱۵ | امولسیون دیرشکن | ۱٫۰۱۸۰۳۳ | ۴۳٬۳۱۹ | ۴۴٬۱۰۰ | ۱۸۳٬۰۰۰ |
| آبان ۱۴۰۴ | ۱۴۰۴/۰۲/۲۰ | اسلاریسیل | ۰٫۹۸۱۸۶۲ | ۱۵٬۴۸۱ | ۱۵٬۲۰۰ | ۲۷۳٬۱۳۳ |
| آبان ۱۴۰۴ | ۱۴۰۴/۰۸/۱۰ | اسلاریسیل | ۰٫۹۴۶۵۵۰ | ۹۰٬۰۰۰ | ۸۵٬۱۹۰ | ۳۰۰٬۰۰۰ |
گام ۴ — جدول محاسبه مابهالتفاوت
| ردیف | ماه اجرا | منبع قیر | محموله | نوع قیر | خالص برداشتی | ضریب تبدیل | مقدار مشمول | A | B | مابهالتفاوت (ریال) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | تیر ۱۴۰۳ | کارفرما | ۱۴۰۳/۰۳/۱۰ | قیر خالص | ۱۲۶٬۰۰۰ | — | ۱۲۶٬۰۰۰ | ۷۳٬۸۶۴ | ۱۲۹٬۴۹۸ | -۶٬۶۷۶٬۰۸۰٬۰۰۰ |
| ۲ | مرداد ۱۴۰۳ | کارفرما | ۱۴۰۳/۰۳/۱۰ | قیر خالص | ۲۴٬۰۰۰ | — | ۲۴٬۰۰۰ | ۷۳٬۸۶۴ | ۱۲۹٬۴۹۸ | -۱٬۲۷۱٬۶۳۴٬۲۸۶ |
| ۳ | مرداد ۱۴۰۳ | پیمانکار (پایکار) | ۱۴۰۳/۰۵/۰۱ | قیر خالص | ۴۰٬۰۰۰ | — | ۴۰٬۰۰۰ | ۱۶۳٬۲۰۰ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۱٬۵۳۶٬۸۱۱٬۲۰۰ |
| ۴ | مرداد ۱۴۰۳ | پیمانکار (تأمینی) | — | قیر خالص | — | — | ۶۲٬۰۰۰ | ۱۶۳٬۲۰۰ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۲٬۳۸۲٬۰۵۷٬۳۶۰ |
| ۵ | آذر ۱۴۰۳ | کارفرما | ۱۴۰۳/۰۸/۱۵ | امولسیون دیرشکن | ۴۳٬۳۱۹ | ۱٫۰۱۸۰۳۳ | ۴۴٬۱۰۰ | ۱۸۳٬۰۰۰ | ۱۵۳٬۶۲۵ | +۱٬۴۷۶٬۷۹۸٬۷۵۰ |
| ۶ | خرداد ۱۴۰۴ | کارفرما | ۱۴۰۳/۰۸/۱۵ | قیر خالص | ۷۶٬۶۸۱ | — | ۷۶٬۶۸۱ | ۱۰۱٬۱۳۷ | ۱۲۹٬۴۹۸ | -۲٬۰۷۱٬۱۹۴٬۶۳۱ |
| ۷ | خرداد ۱۴۰۴ | کارفرما | ۱۴۰۴/۰۲/۲۰ | قیر خالص | ۷۴٬۵۱۹ | — | ۷۴٬۵۱۹ | ۱۴۰٬۹۰۹ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۹۶۹٬۳۸۱٬۳۱۸ |
| ۸ | آبان ۱۴۰۴ | کارفرما | ۱۴۰۴/۰۲/۲۰ | اسلاریسیل | ۱۵٬۴۸۱ | ۰٫۹۸۱۸۶۲ | ۱۵٬۲۰۰ | ۲۷۳٬۱۳۳ | ۱۳۴٬۴۵۲ | +۲٬۴۰۳٬۱۲۲٬۳۹۷ |
| ۹ | آبان ۱۴۰۴ | کارفرما | ۱۴۰۴/۰۸/۱۰ | اسلاریسیل | ۹۰٬۰۰۰ | ۰٫۹۴۶۵۵۰ | ۸۵٬۱۹۰ | ۳۰۰٬۰۰۰ | ۱۳۴٬۴۵۲ | +۱۶٬۰۷۷٬۳۶۴٬۵۳۴ |
| ۱۰ | آبان ۱۴۰۴ | پیمانکار (تأمینی) | — | اسلاریسیل | — | — | ۴۱۰ | ۳۰۰٬۰۰۰ | ۱۳۴٬۴۵۲ | +۷۷٬۴۰۲٬۲۲۷ |
| ۱۱ | دی ۱۴۰۴ | پیمانکار (پایکار) | ۱۴۰۴/۱۰/۰۵ | قیر خالص | ۵۰٬۰۰۰ | — | ۵۰٬۰۰۰ | ۲۷۷٬۸۲۸ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۸٬۴۵۴٬۸۱۰٬۰۰۰ |
| ۱۲ | دی ۱۴۰۴ | پیمانکار (تأمینی) | — | قیر خالص | — | — | ۵۰٬۸۰۰ | ۲۷۷٬۸۲۸ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۸٬۵۹۰٬۰۸۶٬۹۶۰ |
| ۱۳ | اردیبهشت ۱۴۰۵ | کارفرما | ۱۴۰۵/۰۱/۲۰ | قیر خالص | ۷۵٬۶۰۰ | — | ۷۵٬۶۰۰ | ۲۸۵٬۰۰۰ | ۱۲۹٬۴۹۸ | +۱۳٬۴۰۱٬۷۸۴٬۳۶۸ |
| جمع کل مابهالتفاوت بهای قیر | +۴۵٬۳۵۰٬۷۱۰٬۱۹۸ | |||||||||
سهم قیر کارفرما و پایکار: +۳۴٬۳۰۱٬۱۶۳٬۶۵۱ ریال | سهم قیر تأمینی پیمانکار: +۱۱٬۰۴۹٬۵۴۶٬۵۴۷ ریال
گام ۵ — تسویه نهایی قیر کارفرما
| شرح | مقدار (کیلوگرم) | نرخ (ریال) | مأخذ نرخ | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|---|
| جمع قیر تحویلی کارفرما | ۵۵۰٬۰۰۰ | — | جدول ۱ مکرر و نرخ فاکتور | ۹۰٬۰۴۷٬۸۵۰٬۰۰۰ |
| قیر مصرفشده از موجودی کارفرما | ۵۲۵٬۶۰۰ | — | — | — |
| قیر مصرفنشده نزد پیمانکار در تاریخ تحویل موقت | ۲۴٬۴۰۰ | ۵۱۰٬۰۰۰ | نرخ روز بورس در تاریخ اتمام کار — بند ۵ـ۳ـ۳ | ۱۲٬۴۴۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع بدهکاری نهایی بابت قیر کارفرما | ۱۰۲٬۴۹۱٬۸۵۰٬۰۰۰ | |||
خلاصه مالی
پنج اشتباه رایج در این محاسبه
- گرفتن A از ماه اجرا برای قیر کارفرما. A بهای قیر در زمان ورود قیر به کارگاه است و برای قیر تحویلی کارفرما نرخ جدول شماره ۱ مکرر، نه جدول شماره ۱.
- اعمال پرت در انتهای محاسبه. افت و ریز باید پیش از استهلاک اعمال شود، وگرنه سهم هر منبع و در نتیجه علامت مابهالتفاوت عوض میشود.
- استفاده از «آخرین قیمت موجود» برای ماههای فاقد نرخ. بند ۳ رابطه مشخصی دارد و نتیجهاش با آخرین قیمت فرق میکند.
- نادیده گرفتن تبدیل قیر خالص به امولسیونی. اگر کارفرما خالص بدهد و پروژه اسلاریسیل اجرا کند، مقدار مشمول با ضریب نسبت نرخها تعیین میشود، نه یکبهیک.
- محاسبه بدهکاری با نرخ جدول ۱ به جای جدول ۱ مکرر. این دو عدد اختلاف چند برابری دارند.