صفحه اصلیوبلاگ ← مثال عددی مابه‌التفاوت قیر

مثال عددی مابه‌التفاوت قیر؛ قیر تحویلی کارفرما و قیر پیمانکار

یک پیمان کامل از سال ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵ با آسفالت گرم بیندر، تک‌کت امولسیونی و اسلاری‌سیل — گام‌به‌گام تا تسویه نهایی.
نویسنده: علیرضا تقویتاریخ انتشار: زمان مطالعه: ۱۲ دقیقه دسته: مابه‌التفاوت قیرمبنا: بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳

در این مقاله یک مثال مطالعه موردی برای پیمانی انجام شده است که هم قیر تحویلی کارفرما دارد و هم قیر تأمینی پیمانکار، و در آن سه نوع کار اجرا شده: آسفالت گرم بیندر، تک‌کت امولسیونی و اسلاری‌سیل. محاسبه بر مبنای بندهای ۱ تا ۶ «ضوابط محاسبه بهای قیر در کارهای آسفالتی» — پیوست ۳ بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۲ — و «دستورالعمل نحوه محاسبه تفاوت بهای قیر»، بخشنامه شماره ۱۰۰/۷۱۳۵ مورخ ۱۳۸۸/۰۱/۳۱ انجام شده است.

همه اعداد این مقاله خروجی مستقیم موتور محاسبه ابزار مابه‌التفاوت قیر عمرانیکس است و هیچ عدد فرضی در آن به کار نرفته؛ نرخ‌ها از جدول شماره ۱ بخشنامه‌های سنواتی و جدول شماره ۱ مکرر خوانده شده‌اند.

مشخصات پیمان

رشته فهرست‌بهامهلت تسلیم پیشنهاددوره مبناماه مبنا (B) شروع کارتحویل موقتنوع طرحردیف جدول ۲فصل شاخص
راه، راه‌آهن و باند فرودگاه (۱۴۰۲)۱۴۰۲/۱۱/۲۰ سه‌ماهه چهارم ۱۴۰۲اسفند ۱۴۰۲۱۴۰۳/۰۲/۰۱۱۴۰۵/۰۳/۳۱ عمرانیردیف ۳پانزدهم (۲)
مشخصات پایه پیمان نمونه
چرا ماه مبنا اسفند ۱۴۰۲ است؟ طبق بند ۶ـ۱، برای پیمان‌هایی که تاریخ آخرین مهلت تسلیم پیشنهاد قیمت آن‌ها بعد از ۱۳۹۷/۰۱/۰۱ است، مقدار B معادل بهای قیر در ماه سوم دوره مبنای پیمان است. دوره مبنا سه‌ماهه چهارم ۱۴۰۲ است، پس ماه سوم آن اسفند ۱۴۰۲ می‌شود.

فرمول پایه

مابه‌التفاوت = مقدار قیر با افت و ریز × (A − B) × ۱٫۱۴ و هر جا حاصل منفی شود، به‌جای ضریب ۱٫۱۴ فقط بر ۱٫۰۵ تقسیم می‌شود.

ترتیب محاسبه اهمیت دارد و نمی‌شود جابه‌جا کرد: اول افت و ریز ۵٪ روی مقدار مصرفی اعمال می‌شود، بعد همان مقدار با پرت از موجودی قیر کارفرما و پیمانکار مستهلک می‌شود، و در آخر برای هر سهم جداگانه محاسبه مالی انجام می‌گیرد. اگر پرت را آخر بزنیم، مقدار مستهلک‌شده از هر منبع عوض می‌شود و نتیجه فرق می‌کند.

نکته‌ای که بیشترین اشتباه را می‌سازد: نرخ مکرر یک نرخ یارانه‌ای است و معمولاً از قیمت دوره مبنا کمتر است. در همین مثال، محموله خرداد ۱۴۰۳ با نرخ ۷۳٬۸۶۴ در برابر مبنای ۱۲۹٬۴۹۸ قرار می‌گیرد و سهم آن ماه منفی می‌شود. این خطا نیست؛ ذات قیر تحویلی کارفرماست.

قیمت‌های دوره مبنا (B)

نوع قیربهای اسفند ۱۴۰۲ (ریال بر کیلوگرم)مأخذ
قیر خالص۱۲۹٬۴۹۸جدول شماره ۱ — اعلام‌شده
امولسیون دیرشکن۱۵۳٬۶۲۵جدول شماره ۱ — اعلام‌شده
اسلاری‌سیل۱۳۴٬۴۵۲محاسبه‌شده با بند ۳
مبنای اسلاری‌سیل در جدول شماره ۱ اعلام نشده و طبق بند ۳ محاسبه می‌شود
بند ۳ — نرخ ماه‌های فاقد قیمت: برای قیرهای امولسیونی که در جدول شماره ۱ قیمت ابتدایی یا انتهایی آن‌ها اعلام نشده، بهای قیر با رابطه x = m + (E₂ − E₁) تعیین می‌شود؛ m آخرین بهای اعلام‌شده همان قیر و E بهای قیر خالص در ماه هدف و ماه متناظر m است (از ۱۳۹۷/۰۱/۰۱ به بعد جایگزین قیر ۶۰/۷۰).
برای اسلاری‌سیل، لنگر محاسبه نرخ سال ۱۳۹۸ است که خود بند ۶ـ۴ آن را ۳۴٬۹۰۰ ریال تعیین کرده (و برای میکروسرفیسینگ ۵۱٬۳۰۰ ریال):
۳۴٬۹۰۰ + (۱۲۹٬۴۹۸ − ۲۹٬۹۴۶) = ۱۳۴٬۴۵۲ ریال

گام ۱ — تحویل قیر و بدهکاری پیمانکار

تاریخ ورودمنبعمقدار (کیلوگرم)نرخ (ریال) مأخذ نرخدرج ۱۰۰٪ پایکاربدهکاری (ریال)مصرف‌نشده
۱۴۰۳/۰۳/۱۰کارفرما۱۵۰٬۰۰۰۷۳٬۸۶۴جدول ۱ مکرر۱۱٬۰۷۹٬۶۰۰٬۰۰۰۰
۱۴۰۳/۰۸/۱۵کارفرما۱۲۰٬۰۰۰۱۰۱٬۱۳۷جدول ۱ مکرر۱۲٬۱۳۶٬۴۴۰٬۰۰۰۰
۱۴۰۴/۰۲/۲۰کارفرما۹۰٬۰۰۰۱۴۰٬۹۰۹جدول ۱ مکرربله۱۲٬۶۸۱٬۸۱۰٬۰۰۰۰
۱۴۰۴/۰۸/۱۰کارفرما۹۰٬۰۰۰۲۸۵٬۰۰۰مکرر (نرخ فاکتور - دستی)بله۲۵٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۰
۱۴۰۳/۰۵/۰۱پیمانکار (پایکار)۴۰٬۰۰۰۱۶۳٬۲۰۰جدول ۱۰
۱۴۰۴/۱۰/۰۵پیمانکار (پایکار)۵۰٬۰۰۰۲۷۷٬۸۲۸جدول ۱۰
۱۴۰۵/۰۱/۲۰کارفرما۱۰۰٬۰۰۰۲۸۵٬۰۰۰مکرر (نرخ فاکتور - دستی)بله۲۸٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۲۴٬۴۰۰
جمع قیر تحویلی کارفرما۵۵۰٬۰۰۰ ۹۰٬۰۴۷٬۸۵۰٬۰۰۰۲۴٬۴۰۰
بدهکاری فقط برای قیر تحویلی کارفرما و با نرخ جدول شماره ۱ مکرر محاسبه می‌شود
بند ۵ـ۳ـ۲: مبلغ بدهکاری برابر نرخ مندرج در قانون بودجه یا آیین‌نامه اجرایی (جدول شماره ۱ مکرر) است و توسط واحد مالی دستگاه اجرایی اعمال می‌شود — نه نرخ جدول شماره ۱ و نه نرخ بورس.
بند ۵ـ۳ـ۱: برای قیرهای وارد شده به کارگاه بعد از ۱۴۰۳/۱۰/۰۱، پیمانکار موظف است صد درصد مقدار وارد شده — بدون احتساب ۷۰ درصد پیوست مصالح پایکار — را در اولین صورت‌وضعیت منتهی به پایان ماه ورود به عنوان مصالح پایکار تسلیم مهندسین مشاور کند.
بند ۵ـ۴: دستگاه اجرایی مکلف است بابت تأمین و تحویل قیر، از پیمانکار تضمین به نرخ روز بورس دریافت کند.

گام ۲ — کارکرد و قیر مصرفی

ماه اجراقیر خالص خامخالص با پرتامولسیون خامامولسیون با پرت اسلاری خاماسلاری با پرت
تیر ۱۴۰۳۱۲۰٬۰۰۰۱۲۶٬۰۰۰۰۰۰۰
مرداد ۱۴۰۳۱۲۰٬۰۰۰۱۲۶٬۰۰۰۰۰۰۰
آذر ۱۴۰۳۰۰۴۲٬۰۰۰۴۴٬۱۰۰۰۰
خرداد ۱۴۰۴۱۴۴٬۰۰۰۱۵۱٬۲۰۰۰۰۰۰
آبان ۱۴۰۴۰۰۰۰۹۶٬۰۰۰۱۰۰٬۸۰۰
دی ۱۴۰۴۹۶٬۰۰۰۱۰۰٬۸۰۰۰۰۰۰
اردیبهشت ۱۴۰۵۷۲٬۰۰۰۷۵٬۶۰۰۰۰۰۰
مقادیر بر حسب کیلوگرم — ستون‌های «با پرت» حاصل ضرب در ۱٫۰۵ هستند

پیمان شامل آسفالت گرم بیندر ۰-۱۹ با ضریب قیر ۴٫۸٪، تک‌کت با امولسیون دیرشکن به میزان ۰٫۳۵ کیلوگرم بر مترمربع، و اسلاری‌سیل تک‌لایه با ۱٫۲ کیلوگرم بر مترمربع است.

گام ۳ — تبدیل قیر خالص کارفرما به قیر امولسیونی (بند ۶ـ۴)

کارفرما در قالب بودجه سنواتی فقط قیر خالص تحویل می‌دهد. چون این پروژه امولسیون دیرشکن و اسلاری‌سیل هم مصرف می‌کند، استهلاک قیر به نسبت بهای قیر در جدول شماره ۱ در تاریخ ورود قیر به کارگاه انجام می‌شود:

مقدار قیر امولسیونی مصرفی = قیر خالص برداشتی × (بهای قیر خالص ÷ بهای قیر امولسیونی) هر دو نرخ در تاریخ ورود همان محموله خوانده می‌شوند، نه در ماه اجرا.
ماه اجرامحمولهنوع قیر مصرفیضریب تبدیل خالص برداشتیمعادل مصرفیA (ریال)
آذر ۱۴۰۳۱۴۰۳/۰۸/۱۵امولسیون دیرشکن۱٫۰۱۸۰۳۳۴۳٬۳۱۹۴۴٬۱۰۰۱۸۳٬۰۰۰
آبان ۱۴۰۴۱۴۰۴/۰۲/۲۰اسلاری‌سیل۰٫۹۸۱۸۶۲۱۵٬۴۸۱۱۵٬۲۰۰۲۷۳٬۱۳۳
آبان ۱۴۰۴۱۴۰۴/۰۸/۱۰اسلاری‌سیل۰٫۹۴۶۵۵۰۹۰٬۰۰۰۸۵٬۱۹۰۳۰۰٬۰۰۰
مقادیر بر حسب کیلوگرم
ضریب تبدیل می‌تواند کوچک‌تر از یک باشد. در محموله آبان ۱۴۰۴ بهای اسلاری‌سیل (۳۰۰٬۰۰۰) از بهای قیر خالص (۲۸۳٬۹۶۵) بیشتر است، پس هر کیلوگرم قیر خالص تحویلی تنها معادل ۰٫۹۴۶۵۵ کیلوگرم اسلاری‌سیل است. این نقطه مقابل مثال خود بخشنامه است که در فروردین ۱۴۰۴، ۱۰۰ تن قیر خالص معادل ۱۰۳ تن امولسیون دیرشکن می‌شد. ابزارهایی که ضریب را همیشه بزرگ‌تر از یک فرض می‌کنند، اینجا اشتباه می‌کنند.

گام ۴ — جدول محاسبه مابه‌التفاوت

ردیفماه اجرامنبع قیرمحمولهنوع قیر خالص برداشتیضریب تبدیلمقدار مشمولABمابه‌التفاوت (ریال)
۱تیر ۱۴۰۳کارفرما۱۴۰۳/۰۳/۱۰قیر خالص۱۲۶٬۰۰۰۱۲۶٬۰۰۰۷۳٬۸۶۴۱۲۹٬۴۹۸-۶٬۶۷۶٬۰۸۰٬۰۰۰
۲مرداد ۱۴۰۳کارفرما۱۴۰۳/۰۳/۱۰قیر خالص۲۴٬۰۰۰۲۴٬۰۰۰۷۳٬۸۶۴۱۲۹٬۴۹۸-۱٬۲۷۱٬۶۳۴٬۲۸۶
۳مرداد ۱۴۰۳پیمانکار (پایکار)۱۴۰۳/۰۵/۰۱قیر خالص۴۰٬۰۰۰۴۰٬۰۰۰۱۶۳٬۲۰۰۱۲۹٬۴۹۸+۱٬۵۳۶٬۸۱۱٬۲۰۰
۴مرداد ۱۴۰۳پیمانکار (تأمینی)قیر خالص۶۲٬۰۰۰۱۶۳٬۲۰۰۱۲۹٬۴۹۸+۲٬۳۸۲٬۰۵۷٬۳۶۰
۵آذر ۱۴۰۳کارفرما۱۴۰۳/۰۸/۱۵امولسیون دیرشکن۴۳٬۳۱۹۱٫۰۱۸۰۳۳۴۴٬۱۰۰۱۸۳٬۰۰۰۱۵۳٬۶۲۵+۱٬۴۷۶٬۷۹۸٬۷۵۰
۶خرداد ۱۴۰۴کارفرما۱۴۰۳/۰۸/۱۵قیر خالص۷۶٬۶۸۱۷۶٬۶۸۱۱۰۱٬۱۳۷۱۲۹٬۴۹۸-۲٬۰۷۱٬۱۹۴٬۶۳۱
۷خرداد ۱۴۰۴کارفرما۱۴۰۴/۰۲/۲۰قیر خالص۷۴٬۵۱۹۷۴٬۵۱۹۱۴۰٬۹۰۹۱۲۹٬۴۹۸+۹۶۹٬۳۸۱٬۳۱۸
۸آبان ۱۴۰۴کارفرما۱۴۰۴/۰۲/۲۰اسلاری‌سیل۱۵٬۴۸۱۰٫۹۸۱۸۶۲۱۵٬۲۰۰۲۷۳٬۱۳۳۱۳۴٬۴۵۲+۲٬۴۰۳٬۱۲۲٬۳۹۷
۹آبان ۱۴۰۴کارفرما۱۴۰۴/۰۸/۱۰اسلاری‌سیل۹۰٬۰۰۰۰٫۹۴۶۵۵۰۸۵٬۱۹۰۳۰۰٬۰۰۰۱۳۴٬۴۵۲+۱۶٬۰۷۷٬۳۶۴٬۵۳۴
۱۰آبان ۱۴۰۴پیمانکار (تأمینی)اسلاری‌سیل۴۱۰۳۰۰٬۰۰۰۱۳۴٬۴۵۲+۷۷٬۴۰۲٬۲۲۷
۱۱دی ۱۴۰۴پیمانکار (پایکار)۱۴۰۴/۱۰/۰۵قیر خالص۵۰٬۰۰۰۵۰٬۰۰۰۲۷۷٬۸۲۸۱۲۹٬۴۹۸+۸٬۴۵۴٬۸۱۰٬۰۰۰
۱۲دی ۱۴۰۴پیمانکار (تأمینی)قیر خالص۵۰٬۸۰۰۲۷۷٬۸۲۸۱۲۹٬۴۹۸+۸٬۵۹۰٬۰۸۶٬۹۶۰
۱۳اردیبهشت ۱۴۰۵کارفرما۱۴۰۵/۰۱/۲۰قیر خالص۷۵٬۶۰۰۷۵٬۶۰۰۲۸۵٬۰۰۰۱۲۹٬۴۹۸+۱۳٬۴۰۱٬۷۸۴٬۳۶۸
جمع کل مابه‌التفاوت بهای قیر+۴۵٬۳۵۰٬۷۱۰٬۱۹۸
نوار سبز کنار ردیف یعنی قیر کارفرما و نوار نارنجی یعنی قیر پیمانکار
ترتیب تخصیص: اولویت با قیر کارفرماست؛ پس از اتمام موجودی کارفرما قیر پایکار پیمانکار و در نهایت قیر تأمینی همان ماه مصرف می‌شود.
سهم قیر کارفرما و پایکار: +۳۴٬۳۰۱٬۱۶۳٬۶۵۱ ریال  |  سهم قیر تأمینی پیمانکار: +۱۱٬۰۴۹٬۵۴۶٬۵۴۷ ریال

گام ۵ — تسویه نهایی قیر کارفرما

شرحمقدار (کیلوگرم)نرخ (ریال)مأخذ نرخمبلغ (ریال)
جمع قیر تحویلی کارفرما۵۵۰٬۰۰۰ جدول ۱ مکرر و نرخ فاکتور۹۰٬۰۴۷٬۸۵۰٬۰۰۰
قیر مصرف‌شده از موجودی کارفرما۵۲۵٬۶۰۰
قیر مصرف‌نشده نزد پیمانکار در تاریخ تحویل موقت۲۴٬۴۰۰ ۵۱۰٬۰۰۰نرخ روز بورس در تاریخ اتمام کار — بند ۵ـ۳ـ۳ ۱۲٬۴۴۴٬۰۰۰٬۰۰۰
جمع بدهکاری نهایی بابت قیر کارفرما۱۰۲٬۴۹۱٬۸۵۰٬۰۰۰
تعیین تکلیف قیر باقی‌مانده حداکثر تا سه ماه پس از اتمام کار الزامی است
بند ۵ـ۳ـ۳: بهای قیر مصرف‌نشده نزد پیمانکار در تاریخ اتمام کار (اعم از تحویل موقت، خاتمه یا فسخ) به نرخ روز قیر در بورس در تاریخ اتمام کار به حساب بدهکاری پیمانکار منظور می‌شود. در این مثال، محموله فروردین ۱۴۰۵ پس از پایان کار ۲۴٬۴۰۰ کیلوگرم باقی مانده است.

خلاصه مالی

+۴۵٬۳۵۰٬۷۱۰٬۱۹۸جمع مابه‌التفاوت قابل پرداخت (ریال)
۱۰۲٬۴۹۱٬۸۵۰٬۰۰۰جمع بدهکاری بابت قیر کارفرما (ریال)
-۵۷٬۱۴۱٬۱۳۹٬۸۰۲خالص اثر مجموع (ریال)
توجه: مابه‌التفاوت قیر و بدهکاری قیر دو جریان مالی جداگانه‌اند و در یک ردیف صورت‌وضعیت تهاتر نمی‌شوند. مابه‌التفاوت در صورت‌وضعیت منظور می‌شود و بدهکاری توسط واحد مالی دستگاه اجرایی اعمال می‌گردد. ستون «خالص» صرفاً برای درک اثر مجموع آورده شده است.

پنج اشتباه رایج در این محاسبه

  1. گرفتن A از ماه اجرا برای قیر کارفرما. A بهای قیر در زمان ورود قیر به کارگاه است و برای قیر تحویلی کارفرما نرخ جدول شماره ۱ مکرر، نه جدول شماره ۱.
  2. اعمال پرت در انتهای محاسبه. افت و ریز باید پیش از استهلاک اعمال شود، وگرنه سهم هر منبع و در نتیجه علامت مابه‌التفاوت عوض می‌شود.
  3. استفاده از «آخرین قیمت موجود» برای ماه‌های فاقد نرخ. بند ۳ رابطه مشخصی دارد و نتیجه‌اش با آخرین قیمت فرق می‌کند.
  4. نادیده گرفتن تبدیل قیر خالص به امولسیونی. اگر کارفرما خالص بدهد و پروژه اسلاری‌سیل اجرا کند، مقدار مشمول با ضریب نسبت نرخ‌ها تعیین می‌شود، نه یک‌به‌یک.
  5. محاسبه بدهکاری با نرخ جدول ۱ به جای جدول ۱ مکرر. این دو عدد اختلاف چند برابری دارند.
یادآوری درباره تعدیل: از تاریخ ۱۳۹۷/۰۱/۰۱ تغییرات بهای قیر در شاخص‌های تعدیل کارهای آسفالتی لحاظ نمی‌شود و تفاوت بهای قیر به طور جداگانه اعمال می‌گردد. شاخص فصل پانزدهم (۲) رشته راه در اسفند ۱۴۰۳ برابر ۱۲۴۴٫۳ و در سه‌ماهه‌های اول تا چهارم ۱۴۰۴ به ترتیب ۱۳۱۹٫۲، ۱۳۳۴٫۴، ۱۳۷۸٫۹ و ۱۴۲۳٫۶ است.
این محاسبه را برای پیمان خودتان انجام دهید
ثبت محموله‌های کارفرما و پیمانکار، توزیع مصرف بین دوره‌ها و خروجی قابل چاپ.
ابزار مابه‌التفاوت قیر

سوالات متداول

مابه‌التفاوت قیر روی چه مقداری محاسبه می‌شود؟
فقط روی قیر مصرف‌شده. طبق بند ۱ ضوابط پیوست ۳ بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳، تفاوت بهای قیر زمانی قابل محاسبه و پرداخت است که قیر مصرف شده باشد و برای قیر پایکار تفاوت بهای قیر اعمال نمی‌شود.
مقدار A در فرمول مابه‌التفاوت چیست؟
بهای قیر در زمان ورود قیر به کارگاه طبق جدول شماره ۱. اگر پیمانکار از قیری که از قبل در اختیار داشته استفاده کند و قیر وارد کارگاه نکند، به جای A بهای قیر در زمان تولید و پخش آسفالت لحاظ می‌شود.
اگر کارفرما قیر خالص بدهد ولی پروژه اسلاری‌سیل نیاز داشته باشد چه می‌شود؟
طبق بند ۶ـ۴، استهلاک قیر به نسبت بهای قیر در جدول شماره ۱ در تاریخ ورود قیر به کارگاه است. مقدار قیر امولسیونی مصرفی برابر است با مقدار قیر خالص برداشتی ضرب در نسبت بهای قیر خالص به بهای قیر امولسیونی در همان تاریخ.
نرخ قیرهایی که در جدول شماره ۱ اعلام نشده چطور تعیین می‌شود؟
طبق بند ۳ با رابطه x = m + (E₂ − E₁) که m آخرین بهای اعلام‌شده همان قیر امولسیونی، و E بهای قیر خالص در ماه هدف و ماه متناظر m است. از تاریخ ۱۳۹۷/۰۱/۰۱ به بعد بهای قیر خالص جایگزین بهای قیر ۶۰/۷۰ می‌شود.
بدهکاری پیمانکار بابت قیر کارفرما با چه نرخی محاسبه می‌شود؟
طبق بند ۵ـ۳ـ۲ برابر نرخ مندرج در قانون بودجه یا آیین‌نامه اجرایی مربوط، یعنی جدول شماره ۱ مکرر است؛ نه نرخ جدول شماره ۱ و نه نرخ بورس.
قیر مصرف‌نشده در پایان کار چه می‌شود؟
طبق بند ۵ـ۳ـ۳ بهای قیر مصرف‌نشده نزد پیمانکار در تاریخ اتمام کار به نرخ روز قیر در بورس در همان تاریخ به حساب بدهکاری پیمانکار منظور می‌شود و دستگاه اجرایی موظف است حداکثر تا سه ماه پس از اتمام کار تعیین تکلیف کند.

مطالب مرتبط

مابه‌التفاوت قیر تعدیل با ضریب درست صورت‌وضعیت کارکرد تبدیل آسفالت به تن ابزار مابه‌التفاوت قیر