تعدیل آحاد بها؛ جبران تورم با شاخص و ضریب درست
تعدیل چیست؟
تعدیل، مابهالتفاوت ناشی از تغییر سطح عمومی قیمتها بین «زمان مبنای پیمان» و «زمان واقعی انجام کار» است. اگر بین بستن پیمان تا اجرای کار تورم رخ داده باشد، پیمانکار برای همان کار باید بیشتر بپردازد؛ تعدیل این تفاوت را بر پایه شاخصهای رسمی جبران میکند.
شاخص مبنا و شاخص دوره
- شاخص مبنای پیمان: شاخص دوره مبنا که پیمان بر اساس آن بسته شده است.
- شاخص دوره کارکرد: شاخص همان سهماههای که کار در آن انجام شده است.
- نسبت این دو، میزان رشد قیمتها و در نتیجه مبلغ تعدیل آن دوره را تعیین میکند.
فرمول تعدیل هر دوره
ضریب تعدیل و نقش وضعیت تأخیر
برخلاف تصور رایج که ضریب تعدیل را همیشه ۰٫۹۵ میگیرند، مقدار این ضریب ثابت نیست و در پایان کار، بر اساس وضعیت مدت و تأخیر پیمان تعیین میشود:
| وضعیت پیمان | ضریب |
|---|---|
| کار در مدت اولیه پیمان تمام شده و تأخیری وجود ندارد | ۱ |
| پیمان تأخیر دارد، اما تأخیر مجاز (تأییدشده) است | ۰٫۹۷۵ |
| پیمان تأخیر غیرمجاز دارد | ۰٫۹۵ |
به بیان روشن: ۰٫۹۵ فقط برای حالت تأخیر غیرمجاز است. اگر کار سروقت و در مدت اولیه پیمان تمام شود، ضریب کامل (۱) اعمال میشود و برای تأخیر مجاز مقدار میانی ۰٫۹۷۵ به کار میرود. هرچه وضعیت از «بهموقع» به «تأخیر غیرمجاز» برود، ضریب و در نتیجه مبلغ تعدیل قابلپرداخت کمتر میشود.
فرض کنید برای یک دوره: مبلغ ناخالص کارکرد ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، شاخص مبنای پیمان ۱۰۰ و شاخص دوره کارکرد ۱۴۰ باشد.
تعدیل پایه = ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × (۱۴۰ − ۱۰۰) ÷ ۱۰۰ = ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۴۰ = ۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
اکنون بسته به وضعیت تأخیر:
- بدون تأخیر (ضریب ۱): ۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
- تأخیر مجاز (ضریب ۰٫۹۷۵): ۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۹۷۵ = ۳۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
- تأخیر غیرمجاز (ضریب ۰٫۹۵): ۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۹۵ = ۳۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
نکات و اشتباههای رایج
- ثابتفرضکردن ضریب روی ۰٫۹۵ برای همه حالتها؛ در حالی که برای اتمام بهموقع ۱ و برای تأخیر مجاز ۰٫۹۷۵ است.
- اشتباه در انتخاب شاخص دوره؛ شاخص باید متعلق به همان سهماهه انجام کار باشد.
- بیتوجهی به تفکیک تأخیر مجاز و غیرمجاز؛ این تفکیک مستقیما روی ضریب و مبلغ اثر میگذارد.
- اعمال تعدیل روی مبالغی که طبق پیمان مشمول تعدیل نیستند.