انواع تعدیل؛ کارکرد، مابهالتفاوت مصالح، ارزی و سرجمع
۱) تعدیل آحاد بها (تعدیل کارکرد)
رایجترین نوع تعدیل. مبلغ کارکرد هر دوره، بر پایه نسبت شاخص دوره به شاخص مبنا بهروز میشود. این همان چیزی است که در صورتوضعیتهای تعدیل ماهانه یا فصلی میبینید.
- شرط اصلی: در اسناد و مدارک پیمان، پرداخت تعدیل پیشبینی شده باشد.
- مبنا: شاخصهای رشتهای سهماهه سازمان برنامه و بودجه.
- خروجی: صورتوضعیت تعدیل، جدا از صورتوضعیت کارکرد.
۲) مابهالتفاوت مصالح
برای برخی مصالح که نوسان قیمتشان شدید و مستقل از شاخص عمومی است، سازوکار جداگانهای وجود دارد. شناختهشدهترینشان قیر است، ولی برای فولاد و سیمان هم در دورههایی بخشنامه صادر شده است.
- محاسبه بر پایه اختلاف نرخ اعلامی در زمان مبنا و زمان مصرف انجام میشود.
- تفکیک بین مصالح تحویلی کارفرما و مصالح تهیهشده توسط پیمانکار اهمیت دارد.
- این مابهالتفاوت جدا از تعدیل آحاد بها محاسبه و پرداخت میشود.
۳) جبران آثار افزایش نرخ ارز
در دورههایی که جهش ارزی رخ داده، دستورالعملهایی برای جبران آثار آن در پیمانهای ریالی ابلاغ شده است؛ بهویژه برای پیمانهایی که فاقد تعدیل بودهاند یا شاخصها جهش قیمت را پوشش نداده است.
- شمول این دستورالعملها معمولا شرایط و بازه زمانی مشخصی دارد.
- معمولا نیازمند ارائه مدارک خرید و اثبات اثر واقعی بر هزینههاست.
- برای هر دوره، بخشنامه مربوط به همان دوره ملاک است.
۴) تعدیل در قراردادهای سرجمع
در قراردادهای سرجمع، مبلغ پیمان بهصورت مقطوع تعیین میشود و ساختار پرداخت با پیمانهای فهرستبهایی فرق دارد. به همین دلیل روش تعدیل هم متفاوت است و بر اساس ضوابط خاص همان نوع قرارداد انجام میشود، نه به روش معمول آحاد بها.
مقایسه یکنگاهی
| نوع | مبنای محاسبه | شرط اصلی |
|---|---|---|
| تعدیل آحاد بها | شاخصهای رشتهای سهماهه | پیشبینی تعدیل در اسناد پیمان |
| مابهالتفاوت مصالح | اختلاف نرخ اعلامی مصالح | شمول بخشنامه مربوط به آن مصالح |
| جبران آثار ارز | دستورالعمل ابلاغی همان دوره | احراز شرایط شمول و ارائه مدارک |
| تعدیل سرجمع | ضوابط خاص قرارداد سرجمع | نوع قرارداد سرجمع باشد |
چه چیزی را از دست میدهند؟
در عمل، بیشترین مبلغی که پیمانکاران از دست میدهند مربوط به مواردی است که مستندسازی نشده: تاریخ دقیق مصرف مصالح، صورتجلسات تحویل، و مدارک خرید. تعدیل و مابهالتفاوت هرچقدر هم قانونا قابل مطالبه باشد، بدون مدرک قابل دفاع نیست.
- دوره کارکرد هر صورتوضعیت را دقیق و مستند ثبت کنید.
- تاریخ و مقدار مصالح تحویلی کارفرما را صورتجلسه کنید.
- وضعیت تاخیرات را بهموقع و مستند پیگیری کنید، چون مستقیم روی ضریب تعدیل اثر دارد.