آنالیز بها؛ شکستن قیمت یک ردیف به مصالح، دستمزد و ماشینآلات
آنالیز بها یعنی باز کردن بهای واحد یک کار به اجزای سازنده آن: مصالح، دستمزد و ماشینآلات. این کار پایه تعیین «قیمت جدید» ماده ۲۹ و دفاع از قیمت پیشنهادی است.
وقتی برای یک کار، ردیف آماده فهرستبها وجود ندارد یا میخواهید بدانید یک قیمت واقعا از کجا آمده، باید «آنالیز بها» کنید: بهای واحد را به سه جزء اصلی مصالح، دستمزد و ماشینآلات میشکنید، هرکدام را جداگانه قیمتگذاری میکنید و در پایان با ضریب بالاسری جمع میبندید. همین روش، مبنای تعیین «قیمت جدید» موضوع ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان است.
چرا آنالیز بها لازم است؟
- تعیین «قیمت جدید» برای کاری که ردیف مشابه در فهرستبها ندارد (ماده ۲۹).
- دفاع از قیمت پیشنهادی در مناقصه یا جلسه رسیدگی.
- کنترل اینکه یک قیمت پیشنهادی منطقی است یا نه.
- برآورد دقیقتر پروژههای خارج از فهرستبها.
اجزای آنالیز بها
بهای واحد هر کار از جمع این اجزا ساخته میشود:
- مصالح: مقدار مصرف هر مصالح در واحد کار × نرخ آن (با احتساب پرت و حمل تا پایکار).
- دستمزد: ساعت/نفر-روز نیروی لازم × دستمزد ساعتی هر تخصص.
- ماشینآلات: ساعت کارکرد ماشین × نرخ ساعتی (شامل سوخت و راننده).
بهای واحد = [ Σ (مقدار جزء × نرخ جزء) ] × (۱ + ضریب بالاسری)
مجموع مصالح، دستمزد و ماشینآلات، پایه «هزینه مستقیم» است؛ بالاسری هزینههای غیرمستقیم و سود را میپوشاند.جدول آنالیز یک ردیف
| جزء | شرح | مقدار | واحد | نرخ (ریال) | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|---|---|
| مصالح | سیمان، شن، ماسه | ۱ | m³ | ۱٬۹۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۹۰۰٬۰۰۰ |
| دستمزد | اکیپ بتنریزی | ۲٫۵ | نفر-ساعت | ۲۴۰٬۰۰۰ | ۶۰۰٬۰۰۰ |
| ماشینآلات | میکسر و ویبراتور | ۰٫۵ | ساعت | ۸۰۰٬۰۰۰ | ۴۰۰٬۰۰۰ |
| جمع هزینه مستقیم | — | — | — | — | ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ |
مثال عددی — رسیدن به بهای واحد نهایی
هزینه مستقیم = ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ ریال. اگر ضریب بالاسری ۳۰٪ (یعنی ۰٫۳۰) در نظر گرفته شود:
بهای واحد = ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ × (۱ + ۰٫۳۰) = ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ × ۱٫۳۰ = ۳٬۷۷۰٬۰۰۰ ریال برای هر مترمکعب.
کاربرد در قیمت جدید (ماده ۲۹)
وقتی کاری در پیمان پیش میآید که ردیف متناظر در فهرستبها ندارد، طبق ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان برای آن «قیمت جدید» تعیین میشود. مبنای این قیمت، همین آنالیز بها بر پایه نرخهای عوامل و در چارچوب مبانی فهرستبهاست تا قیمتی منصفانه و قابلدفاع برای هر دو طرف به دست بیاید.
⚠️
نرخ عوامل (مصالح، دستمزد، ماشینآلات) و ضریب بالاسری هر سال و بر اساس بخشنامهها تغییر میکند. اعداد این مقاله فقط برای نشاندادن روش است؛ برای کار واقعی از نرخهای ابلاغی همان سال استفاده کنید.
سؤالات متداول
آنالیز بها چیست؟
آنالیز بها یعنی باز کردن بهای واحد یک ردیف کار به اجزای سازنده آن: مصالح، دستمزد و ماشینآلات.
چه زمانی به آنالیز بها نیاز داریم؟
بیشتر برای تعیین «قیمت جدید» موضوع ماده ۲۹ برای کارهایی که ردیف متناسب در فهرستبها ندارند و همچنین برای دفاع از قیمت پیشنهادی.
اجزای اصلی آنالیز بها کداماند؟
مصالح، دستمزد نیروی انسانی و ماشینآلات، بههمراه ضرایب مربوط به هر بخش.
قیمت جدید ماده ۲۹ چگونه تعیین میشود؟
بر پایه آنالیز بها و با توافق کارفرما و مهندس مشاور، در چارچوب شرایط عمومی پیمان.
ابزارهای محاسباتی عمرانیکس
از فهرستبها و تغییر مقادیر تا تعدیل و صورتوضعیت — همه یکجا.